काठमाडौँ — 'यो राजकोट दरबार हो । महाराज बलदेव सिंह यस दरबारका राजा हुन् । स्वभावले हठी, व्यवहारले सरल, अनि रमाइला प्रवृतिका महाराजा बलदेव सिंह एक युगले जन्माएका युग पुरुष हुन् । महारानी यसोधाको मृत्युपश्चात राजकुमार राजदेवको पालन-पोषण गर्दै आएका महाराजको एक अर्को सम्बन्ध पनि छ । दरबारकी नचनिया विष्णा वादी र महाराज बलदेव सिंहबीचको प्रेम सम्बन्ध प्रगाढ छ….।'
'डिसक्लेमर'सहितको न्यारेसनपछि भिडियोमा बलदेव र विष्णाको प्रेम देखाइन्छ ।जात प्रथा कायम रहेको राज्यमा लुकेर प्रेम गर्ने उनीहरु दुई मात्र हुँदैनन् । राजकुमार राजदेव र विष्णाकी भदैनी रायमतिबीच पनि बाल्यकालदेखि नै प्रेम अंकुराउन थालेको हुन्छ ।त्यसपछि राजदेवको २५ औं जन्मोत्सवको रोमाञ्चक माहोल देखाइन्छ, जसमा विष्णा र रायमतिले नृत्य प्रस्तुत गर्छन् । करिब २ मिनेटको कथावाचनसँगै भिडियोमा सुरु हुन्छ-'हजुर मुसुक्कै' ।
सुरेश अधिकारीको शब्द तथा संगीतमा गायक कृष्ण विक र गायिका रचना रिमालले स्वर दिएको यस गीतको भिडियो १५ मिनेट ६ सेकेन्ड लामो छ । प्रस्तुत गरिएका कथा, पटकथा अनि संवादले त गीत झट्ट हेर्दा फिल्म हेरेझैं लाग्न सक्छ । राजेश हमाल, निरुता सिंहजस्ता 'स्टार' कलाकारको अभिनय, त्यसैमाथि क्लाइमेक्स र सन्देश हालेपछि कुनै फिचर फिल्मभन्दा फरक लाग्दैन- 'हजुर मुसुक्कै' ।
'हजुर मुसुक्कै' मात्र होइन पछिल्लो समय कथा, पटकथा, संवादसहितको गीत निकाल्ने ट्रेन्ड नै बनेको छ । यो ट्रेन्डलाई पछ्याएका थुप्रै गीतहरु हिट बनेका छन् । अचेत गीतमा कथा देखाउनु त अनिवार्यजस्तै बनेको छ ।
'हजुर मुसुक्कै'त प्रतिनिधि गीत मात्र हो ।तीन महिनाअघि मात्रै गायक पशुपति शर्मा र लक्ष्मी मल्लको आवाजमा सार्वजनिक भएको 'दोहोरीको राजा' अर्को उदाहरण हो । १७९२ सालतिरको पर्वत राज्यको कल्पना गर्दै प्रतापी राजाको उपस्थितिमा राजकुमारी सकुनमालाका लागि वर छान्ने कथा गीतमा समेटिएको छ । राजकुमारीसँग दोहोरीमा जित्ने राजकुमारलाई सकुनमालाको वर हुने घोषणा गरिन्छ । राजाले दोहोरीमा हार्ने राजकुमार घरज्वाइँ बस्नुपर्ने सर्त राखेपछि उपस्थित सबै राजकुमार पछाडि सर्छन् । फिल्मी शैलीमा प्रवेश गरेका अछामी राजकुमार भने राजकुमारीसँग दोहोरी खेल्न अगाडि सर्छन् । झन्डै ५ मिनेट लामो न्यारेसन,संवादसँगै सुरु हुने यो गीत २१ मिनेट ५८ सेकेन्ड लामो छ ।
'कर्कलो कोक्क्याउला'(१२ मिनेट २६ सेकेण्ड), 'बाफ'(११ मिनेट ५७ सेकेण्ड), 'कुरा बुझ्नपर्छ'(१० मिनेट ३०),'फुटेका चुराले'(१४ मिनेट १७ सेकेण्ड) लगायतका थुप्रै गीत यो ट्रेन्डलाई पच्छाउँदै बजारमा आएका हुन् ।
गीतमार्फत् कथा भन्नु गलत नभएको संगीत सर्जकहरु बताउँछन् । उनीहरुका अनुसार गीतले भन्न नसकेका कुरालाई दृश्यमार्फत देखाउनु कलात्मक अभ्यास पनि हो । तर, गीतको लम्बाइ बढाउनकै लागि जबरजस्ती घुसाइएका कथाले भने खास अर्थ नराख्ने उनीहरुको मत छ ।
कथा राख्नैपर्छ भन्ने मान्यताले कलाकार अनि छायांकनमा लाखौं खर्चिएका गीत उस्तै मिहेनतमा मिठासपूर्ण बने त ? हेर्ने भिडियोको समय छोटिँदै गएको समयमा अनावश्यक कथा जोडेर तन्काएका म्युजिक भिडियोले दर्शकलाई कतिबेर बाँधेर राख्छ ? सर्जकहरुलाई यस्ता प्रश्नहरु भने आउने गरेका छन् । कतिपयले सर्जकहरुलाई सोध्छन्,'गीतमा फिल्मी कथा मिसाउने भए सर्ट फिल्म बनाए भइहाल्यो नि?'
'हजुर मुसुक्कै'का निर्देशक जी.बी आग्री छुवाछूतको सन्देशलाई गीतमार्फत भन्न खोज्दा गीतमा फिल्मी कथा जोडिएको बताउँछन् । 'सन्देश दिने क्रममा भिडियो लम्बियो । धेरै दर्शकले फिल्म हेरेजस्तै लाग्यो भनेर प्रतिक्रिया दिनुभएको छ । मैले गीतलाई म्युजिकल फिल्म बनाएको हो,' जीबीले भने, 'अहिले मानिससँग भिडियो हेर्ने समय हुँदैन । तर मैले छोटो समयमै सन्देश दिन गीत बनाएँ । फिल्म बनाएको भए डेढ घण्टा लाग्थ्यो होला । गीतले दिएको सन्देशलाई धेरैले तारिफ गरेका छन् । मेरो चाहना समाज रुपान्तरण होस् भन्ने थियो ।'
खासमा यो कथा उनले फिल्मका लागि सोचेका थिए । तीन वर्षअघि नै यो कन्सेप्ट उनको दिमागमा आएको थियो ।त्यही फिल्मको कथालाई गीतमा मिसाइदिँदा भिडियोका लागि ३५ लाख खर्च भएको उनी दाबी गर्छन् ।
'गीतमा लगभग ३५ लाख खर्च भयो । मेरो कथा आफैंमा राम्रो थियो । गीत पनि राम्रै थियो । फिल्म नै बनाउँछु भन्ने थिएन । खर्च उठाउने चक्करमा यो भिडियो बनाएका होइनौं,' उनले भने, 'सामान्य व्यक्तिले यस्तो कुरा उठाइदिँदा खासै महत्त्व हुँदैन । तर स्टारकास्टले धेरैमा प्रभाव पर्छ । मैले सानो क्यानभासमा ठूलो विषय पस्किँदा अझ बढी प्रभावकारी देखिन्छ । त्यसैले मैले फिल्मभन्दा म्युजिक भिडियो नै बनाउने सोचेँ ।'
गीत सुन्नका लागि बनाइन्छ । तर प्रविधिको विकाससँगै गीत श्रव्यदृश्यको माध्यममा आयो । श्रव्यदृश्यलाई बलियो बनाउन पनि गीतमा कथा मिसाउन सुरु भएको गायक प्रकाश सपुत बताउँछन् ।
'गीत आफैंमा पूर्ण हुनुपर्छ भन्ने कुरामा मान्यता राख्छु म । पहिला-पहिला म्युजिक भिडियो नहुँदा, अडियोमै गीत सुन्दा कथा बुझ्थे दर्शक । तर हेर्ने माध्यम टेलिभिजन र युट्युबमा श्रव्यदृश्य सँगसँगै आउने भएपछि दृश्यलाई पनि उत्तिकै सशक्त बनाउनुपर्छ भन्ने भयो,' उनी भन्छन्, 'चक्का बेच्ने चलन, सीआरबीटी हराइसकेको बेलामा मैले संगीतमा प्रवेश गरें । मानिसहरुले टेलिभिजन र युट्युबतिर अलि बढी ध्यान दिएको जस्तो लाग्यो । त्यसपछि मैले गीतलाई दृश्यमा पनि बलियो ढंगबाट प्रस्तुत गरौं न भनेर कथा भन्न थालें । गीतबाट कथा पनि भन्न सकिन्छ है भन्ने हिसाबमा प्लेटफर्म पनि पायौं ।'
म्युजिक भिडियोका व्यस्त निर्देशक शान थापाको भनाइ पनि उस्तै छ । 'गीत सुन्ने थुप्रै डिजिटल प्लेटफर्म छन् । त्यस्ता प्लेटफर्ममा गीत सुन्ने दर्शक/स्रोताले युट्युबमा गीत सुन्दै सुन्दैनन् । तर नेपालमा त्यस किसिमको अडियो प्लेटफर्म छैन । हामी कहाँ त युट्युब छ । युट्युबमा अडियो भिडियोमै गीत आउँछ । त्यसैले कथा राखेर भिडियो बनाउने प्रचलन छ,' थापाले भने, 'भिडियोको समय बढाउनका लागि गीत दोहोर्याएर राख्ने पनि गरिन्छ, त्यो मलाई सही लाग्दैन ।'
प्रकाश थप्छन्, 'अहिले पनि अडियोको सशक्त माध्यम भइदिएको भए, चक्काहरु प्रशस्त मात्रमा बिक्ने भएको भए यति धेरै भिडियोहरु बन्थेन होलान् । यति धेरै भिडियो नबनेको भए गीतमा गञ्जागोल रुपमा कथा मिसाउने काम हुन्थेन होला ।'
कथा भन्ने हुटहुटी कि पैसा कमाउने मेलो ?
गायक प्रकाश सपुतले कथा, संवादसहितको म्युजिक भिडियो सार्वजनिक गरेपछि प्राय: लोक गीतमा व्यापक रुपमा यो ट्रेन्ड नै चल्न थाल्यो ।'बोल माया', 'गलबन्दी', 'र्याप ब्याटल'लगायतका गीतहरुमा उनले संवाद, कथा, पटकथाको प्रयोग गरे । लाखौं भ्युज प्राप्त उक्त गीतलाई दर्शकले रुचाइदिएपछि प्रकाशलाई पछ्याउँदै दोहोरी, र्यापमा कथा राख्ने ट्रेन्ड नै आयो । कथा भन्ने हुटहुटीकै कारण आफूले गीतमा संवाद, कथा मिसाएको प्रकाश बताउँछन् । पछिल्लो समय कथा मात्र नभइ व्यावसायिक लोभका लागि धैरेले यो ट्रेन्डलाई पछ्याएको प्रकाशको भनाइ छ ।
उनीभन्दा अघि पनि नेपाली म्युजिक भिडियोमा कथा नै नभनिएको भने होइन । तर, युट्युबको प्रचलन नभएको त्यो समयमा टेलिभिजनकै भर पर्नुपर्ने हुँदा कथा नै भनिए पनि गीतको समयमा त्यो सकिन्थ्यो ।
'८ मिनेटभन्दा लामो भिडयो बनायो भने रेभेन्यु राम्रो आउला भन्ने लोभ होला कसैलाई । तर गीतमात्रै बजाए पुग्ने, कथा नराख्दा पनि हुने गीतमा जबरजस्ती कथा मिसाउँदा गीतलाई नै झन् खल्लो बनाइदिन्छ । कथाले भन्न खोजेको एकतिर अनि गीतले भन्न खोजेको अर्कोतिर हुँदा नमज्जा हुनसक्छ,' प्रकाशले भने, 'कतिले नाम राख्ने, मेकिङ भिडियो राखेर लम्बाइ बढाइरहेका हुन्छन् । यसरी गर्दा भिडियो धेरैले हेर्दा रहेछन् भन्ने भयो होला । भिडियोकै माध्यमबाट दर्शकसमक्ष गीत पुर्याउनुपर्ने भएकाले कथा मिसाउनु स्वभाविक हो जस्तो लाग्छ ।'
गीतमा कथा, पटकथा अनिवार्य बन्दै जाँदा दर्शक एउटै फ्लेभरका गीतले वाक्क भइसकेको निर्देशक निकेश खड्का बताउँछन् । 'भिडियोले पनि गीतलाई उठाउँछ भन्ने ट्रेन्ड आएपछि दर्शकलाई बाधौं भनेर यस्तो भिडियो बनाउने सुरु भएको हो । अलिअलि निस्कँदा त ठीकै थियो तर अब राख्नैपर्छ, हुनैपर्छ भनेर आयो । अहिले त दर्शकमा गीत हेर्दा कथा भन्दा पहिला गीत नै आइदिए हुन्थ्यो भन्ने मनसाय पैदा भइसक्यो,' उनले भने, 'हुन त कथा राखेर गीत बनाउने प्रचलनमै थियो । तर बीचमा युट्युबले ८ मिनेट लामो भिडियोलाई राम्रो पैसा दिन थाल्यो । त्यसैले पनि भिडियो ८ मिनेट बनाउनुपर्छ भन्ने मान्यताको विकास भयो ।'
अचेल गीत अफर गर्नेहरुले निर्देशक खड्कालाई सीधै भन्छन्, 'गीत ५ मिनेट लामो बनाउनुपर्छ है' ।निर्देशक आफैंलाई कथा राख्ने मन हुँदा यस किसिमको गीत बन्ने गरेको निकेशको अनुभव छ । केही समय अगाडि सार्वजनिक भएको 'तिम्रो मन बदलिएछ' बोलको गीतलाई उनले फिल्मी शैलीमा बनाएका थिए । 'कतिपय समय निर्देशक आफैंलाई पनि कथा भन्न मन लाग्छ नि । गीतमा सुरुको ओपनिङ भिडियो लामो छैन । तर ४ मिनेटभित्र मैले त्यो कथालाई अटाउनै सकिनँ । कथामा गीतको शब्दअनुसार जानुपर्छ । त्यसैले मैले फिल्मी शैलीमा भिडियो बनाएँ,' उनले आफ्नो अनुभव सुनाए, 'फिल्मी शैलीमा बनेका केही भिडियोहरु चलिसकेपछि यो ट्रेन्ड पच्छ्याउन थालेका हुन् । अहिले धेरै संवाद, कथा राख्ने काम भइरहेको छैन । मुख्य त अडियो नै हो भन्ने बुझिसकेका छन् । तर ९५ प्रतिशतले रेभेन्युकै लागि यो ट्रेन्ड पच्छाइरहेका छन् ।'
निर्देशक रामजी लामिछाने कथा भन्न र पैसा कमाउनकै लागि यस्तो भिडियो छ्यापछ्याप्ती बन्न थालेको बताउँछन् । 'अहिले युट्युब जुन हिसाबले रेभेन्यु दिन्छ त्यसका लागि भिडियो लामो बनाइने गरेको हो जस्तो लाग्छ । स्टोरी टेलिङ पनि हो अर्को कारण । मकहाँ आउनेहरु सुरुमै ८ मिनेटको गीत बनाइदिनुस् भन्छन् । ८५ पतिशतले कमाउनै लागि यसरी गीतमा कथा मिसाउन थालेका हुन्,' उनले सुनाए ।
निर्देशक शान यस किसिमको गीतलाई 'म्युजिकल फिल्म'को रुपमा प्रचार गर्नुपर्ने बताउँछन् । 'पाँच मिनेटको कथा रहेको गीतका सर्जकहरुले त्यसलाई म्युजिक भिडियोभन्दा पनि म्युजिकल फिल्मको रुपमा प्रमोट गरिदिनुपर्यो । त्यस्तो गरियो भने गीत सुन्न बसेका दर्शक संवाद सुनेर वाक्क हुँदैनन् । गीतसँगै सर्ट फिल्म पनि आउँछ भन्ने कुरा दिमागमा राखुसकेको हुन्छ नि,' उनले भने, 'केहीका लागि म्युजिक भिडियो व्यवसाय हो । त्यसैले भिडियोको लम्बाइ बढाएर कमाउने उद्देश्यले कथा राख्ने गरेको जस्तो लाग्छ ।'
'हजुर मुसुक्कै' होस या 'दोहोरीको राजा' पछिल्लो समय दरबारको कथाहरु यस्ता गीतहरुमा देखिन थालेका छन् । प्रकाशको 'फुटेका चुरा'देखि युट्युबमा सार्वजनिक भएका गीतहरु हेर्ने हो भने पहिरन मात्रै होइन दरबारिया भाषामै गीतहरु बन्न थालेको देखिन्छ । 'मैसाब', 'गलबन्दी लिइस्यो'लगायतका गीत पछिल्लो उदाहरण हुन् । गीतमा किन राजाहरुको शैली देखाउन खोजिएको हो त? जीबी आग्रीको जवाफ छ,' त्योबेला राजाले भनेका कुरा नै लागू हुन्थ्यो रे । त्यतिबेला राजाले चाहेको बेला धेरै कुरा हुनसक्थ्यो । यतिका वर्षपछि पनि हामीले जातीय छुवाछूतका विषयलाई हटाउन सकेका रहेनछौं । त्यस किसिमको विषय उठाउने राजा किन जन्मेन त ? त्यही प्रश्नको उत्तरमा मैले काल्पनिक राजा खडा गरें ।'
नयाँ काम गर्ने रहरमै 'फुटेका चुरा'मा दरबारको कथा भनिएको प्रकाश सुनाउँछन् । 'मलाई एउटै काम गर्न मन लाग्दैन । केही नयाँ गरौं भन्ने सोचले नै त्यसमा दरबारको कथा जोडियो,' उनले भने ।
कमेन्ट गर्नुहोस्