युद्ध अन्त्य दाबीप्रति इरानको शङ्का

तेहरान, फागुन २६ गते । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको द्वन्द्व ‘चाँडै समाप्त हुने’ दाबी गरे पनि तेहरानले भने लडाइँ आवश्यक परेसम्म जारी रहने सङ्केत दिएको छ । इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले मङ्गलबार यस्तो दाबीप्रति शङ्का व्यक्त गर्दै आफ्नो देश मिसाइल आक्रमण जारी राख्न तयार रहेको बताउनुभयो ।

तेहरानले अमेरिका-सहयोगी खाडी राष्ट्रलाई लक्षित गरी नयाँ आक्रमण सुरु गरेको केही घण्टापछि ट्रम्पले द्वन्द्व छिट्टै अन्त्यतिर जाने दाबी गर्नु भएको थियो । तर अराघचीले एक अन्तर्वार्तामा पिबिएस न्युजलाई “गोलीबारी जारी छ र हामी तयार छौँ । आवश्यक परेसम्म हामी हाम्रो मिसाइल प्रयोग गर्दै आक्रमण जारी राख्ने छौँ” भन्दै सङ्घर्ष लम्बिन सक्ने सङ्केत दिनुभयो ।

इरानको रिभोलुसनरी गाड्र्सले पनि ट्रम्पको टिप्पणीको जवाफ दिँदै युद्धको अन्त्य कसरी हुने भन्ने निर्णय आफूले गर्ने चेतावनी दिएको छ । अराघचीले वासिङ्टनसँग वार्ता गर्ने सम्भावनालाई पनि अस्वीकार गर्नुभयो । उहाँका अनुसार अमेरिकासँग कुरा गर्ने अनुभव ‘अत्यन्त कटु’ भएको छ र अघिल्ला वार्ताका क्रममा भएको अमेरिकी आक्रमणले तेहरानलाई थप अविश्वासी बनाएको छ ।

उता ट्रम्पले सोमबार फ्लोरिडामा पत्रकार सम्मेलन गर्दै अभियान छोटो अवधिको हुने दाबी गर्नु भएको थियो । “यो चाँडै समाप्त हुनेछ र यदि फेरि सुरु भयो भने उनीहरू अझ बढी प्रभावित हुनेछन्”, उहाँले भन्नुभयो । उहाँले तेहरानले तेल आपूर्ति अवरुद्ध गरेमा ‘अकल्पनीय आकारको आक्रमण’ गर्ने चेतावनी पनि दिनुभयो ।

ट्रम्पको यस्तो टिप्पणीले विश्व बजारमा केही राहत ल्याएको देखिएको छ । अघिल्लो दिन बढेको तेलको मूल्य घटेर करिब पाँच प्रतिशतले झरेको छ भने टोकियो र सियोलका सेयर बजार पनि मजबुत रूपमा खुलेका छन् । एक दिनअघि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको थियो ।

यद्यपि द्वन्द्वको प्रभाव भने अझै व्यापक छ । मङ्गलबार बिहान इरानी आक्रमणले पुनः खाडी राष्ट्रलाई लक्षित गरेको बताइएको छ । संयुक्त अरब इमिरेट्सले इरानबाट आएको मिसाइल र ड्रोन आक्रमणको जवाफ दिइरहेको जनाएको छ भने बहराइनमा साइरन बजाएर नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा जान भनिएको थियो । साउदी अरब र कुवेतले पनि केही ड्रोन रोकेर नष्ट गरेको बताएका छन् ।

इरानभित्र पनि आक्रमण जारी रहेको रिपोर्ट आएको छ । स्थानीय सञ्चार माध्यमले राजधानी तेहरान र खोमेइन क्षेत्रमा ताजा प्रहार भएको बताएका छन् । इजरायलले भने इरानबाट भएको मिसाइल प्रहारपछि इरानी मिसाइल प्रक्षेपण स्थलहरूमा आक्रमण गरेको जनाएको छ । चलिरहेको युद्धले विश्व अर्थतन्त्रमा पनि असर पारेको छ । इन्धन आपूर्ति अवरुद्ध हुने आशङ्का बढेको छ र मुद्रास्फीति बढ्ने चिन्ता देखिएको छ । मूल्य घटाउने प्रयास स्वरूप ट्रम्पले रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको वार्तापछि तेल सम्बन्धी केही प्रतिबन्ध हटाउने घोषणा गर्नु भएको छ ।

यसैबिच इरानले होर्मुज जलडमरू मध्य हुँदै यात्रा गर्ने जहाजलाई पनि लक्षित गरिरहेको छ । यो जलडमरू मध्यबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल पारगमन हुन्छ । फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले भने आफ्नो देश र सहयोगी राष्ट्रले द्वन्द्वको कठिन चरण समाप्त भएपछि जहाजलाई सुरक्षित रूपमा आवतजावत गराउन जलडमरू मध्य पुनः खोल्ने ‘रक्षात्मक’ अभियानमा काम गरिरहेको बताउनुभएको छ ।

उता इरानको नेतृत्वमा पनि परिवर्तन आएको छ । अमेरिका–इजरायलको हमलामा अयातुल्ला अली खामेनी मारिएपछि उहाँका छोरा मोजताबा खामेनी नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा अघि आउनुभएको छ । ट्रम्पले उहाँलाई ‘हलुका’ नेता भन्दै इरानको नेतृत्व चयन प्रक्रियामा आफूले प्रभाव राख्नुपर्ने सङ्केत दिनुभयो । यो नियुक्तिलाई इरानभित्र मिश्रित प्रतिक्रिया मिलेको छ । केहीले स्वागत गरे पनि राज्य सञ्चार माध्यमले मध्य तेहरानमा हजारौँ मानिसले नयाँ नेताको समर्थनमा प्रदर्शन गरेको तस्बिर सार्वजनिक गरेका छन् ।

द्वन्द्वले इरानबाहिर पनि प्रभाव पारेको छ । लेबनानमा इजरायलले मङ्गलबार नयाँ आक्रमण गरेको छ । लेबनानी अधिकारीका अनुसार मार्च २ देखि इजरायली आक्रमणमा कम्तीमा ४८६ जनाको मृत्यु भएको छ भने एक हजार ३१३ भन्दा बढी घाइते भएका छन् । इरान समर्थित हिजबुल्लाहले इजरायलमाथि आक्रमण गरेपछि लेबनान पनि युद्धमा तानिएको हो । लेबनानका राष्ट्रपति जोसेफ आउनले हेजबुल्लाहले देशलाई ‘ध्वस्त पार्ने’ काम गरिरहेको आरोप लगाउनुभयो । तर समूहका संसदीय नेताले प्रतिरोध बाहेक अरू विकल्प नभएको बताएका छन् ।

सिरियाले पनि हिजबुल्लाहको आलोचना गर्दै लेबनानबाट आफ्नो भूभागमा भएको तोप प्रहारको निन्दा गरेको छ र कुनै पनि आक्रमण सहन नसकिने चेतावनी दिएको छ । सरकारी तथ्याङ्क अनुसार इजरायली आक्रमण र स्थल कारबाहीका कारण लाखौँ लेबनानी विस्थापित भएका छन् । करिब छ लाख ६० हजारभन्दा बढी मानिस विस्थापितका रूपमा दर्ता भएका छन् ।

तीमध्ये ४० वर्षीया जैनाब एल मस्री पनि एक हुन्, जो आफ्ना पति र बालबालिकासहित बेरुतको सडक किनारमा बस्न बाध्य हुनुभएको छ । “हामीसँग खान र पिउनका लागि केही छैन, केवल थोरै रोटी मात्र छ”, उहाँले भन्नुभयो । मुस्लिमको उपवास महिना रमजान चलिरहेका बेला युद्धले जनजीवन झन कठिन बनाएको छ । इरानका केही बासिन्दाले युद्धसँगै बढ्दो महँगी र आर्थिक समस्याले जीवन झन् कठिन भएको बताएका छन् ।

उत्तरपूर्वी सहर बौकानका ३६ वर्षीय क्याफे प्रबन्धक रेजाले मानिस बम विस्फोट हेर्न छतमा चढ्ने गरेको देख्दा आफू अचम्मित भएको बताउनुभयो । तर उहाँका अनुसार वास्तविक समस्या भने आर्थिक सङ्कट हो । “बैंकले नगद दिन छाडेका छन् र धेरै कार्ड अवरुद्ध भएका छन्”, उहाँले भन्नुभयो । यही कारण उहाँले आफ्नो क्याफेमा फरक निर्णय गर्नु भएको छ । “जसले कफीको पैसा तिर्न सक्दैन, उनीहरूका लागि कफी निःशुल्क हुन्छ”, उहाँले भन्नुभयो । रासस/एएफपी